Lễ hội ánh sáng mang lại hiệu quả kinh tế gì cho địa phương?

Khi một tỉnh hoặc thành phố đưa lễ hội ánh sáng vào đề án du lịch đêm, câu hỏi khó nhất không nằm ở khâu kỹ thuật mà nằm ở phần giải trình: khoản đầu tư này mang lại gì đo được cho địa phương? Lượt xem trên mạng xã hội và một tập ảnh đẹp không đủ để bảo vệ trước hội đồng thẩm định. Bài này lấy ba tham chiếu quốc tế có số liệu công bố đầy đủ là Vivid Sydney, Amsterdam Light Festival và teamLab Borderless làm khung đo, rồi rút ra đúng ba chỉ số mà một Sở hoặc Hội đồng nhân dân có thể tự đo ngay từ mùa đầu tiên.

Vì sao lễ hội ánh sáng cần đo bằng số thay vì đếm lượt xem?

Phần lớn báo cáo tổng kết lễ hội ánh sáng hiện dừng ở ba loại số liệu: lượng người đến xem ước tính, số bài báo đưa tin và lượt tương tác trên mạng xã hội. Ba nhóm này chứng minh sự kiện có người quan tâm, nhưng không trả lời được câu hỏi mà cơ quan tài chính đặt ra khi duyệt vốn mùa sau: tiền ngân sách bỏ ra quay lại nền kinh tế địa phương bằng đường nào và đo ở đâu. Khoảng cách đó là lý do nhiều đề án dừng sau mùa đầu.

Các lễ hội ánh sáng lâu đời ở nước ngoài chọn cách đo khác. Họ báo cáo công suất phòng lưu trú trong tháng có sự kiện, chi tiêu của du khách và số doanh nghiệp địa phương tham gia cung ứng dịch vụ. Đó đều là đại lượng đã có chủ thể thống kê sẵn, không cần dựng bộ máy riêng để đếm. Cách đo này biến một chương trình văn hoá thành hạng mục so sánh được với các khoản chi công khác.

Một điểm nữa thường bị bỏ qua: chi phí của lễ hội ánh sáng không rải đều theo năm. Mùa đầu gánh phần khảo sát, sản xuất nội dung và thiết bị; các mùa sau chủ yếu là nội dung mới cùng vận hành. Bức tranh ngành và các dự án đã xác minh tại Việt Nam nằm ở bài toàn cảnh 3D mapping tại Việt Nam.

Vivid Sydney 2025 đo hiệu quả kinh tế bằng những con số nào?

Vivid Sydney là tham chiếu đầy đủ số liệu nhất hiện nay, và cũng dễ dùng nhất cho một hồ sơ đề án vì các chỉ số được công bố theo mùa. Mùa 2025 diễn ra 23 đêm tại 27 điểm trong thành phố, sử dụng 110 máy chiếu với 230 triệu pixel. Điều đáng chú ý không nằm ở quy mô thiết bị mà ở chỗ ban tổ chức công bố song song cả nhóm số liệu du lịch lẫn nhóm số liệu kinh doanh, hai nhóm mà hội đồng thẩm định thường hỏi tới.

Đọc theo trục vận hành, bảng trên cho một phép chia đáng lưu ý: 2,53 triệu lượt trên 23 đêm tương đương khoảng 110.000 lượt mỗi đêm, trong khi bốn tối thứ Bảy đạt gần 200.000. Chênh lệch gần gấp đôi giữa đêm thường và đêm cao điểm là dữ kiện quy hoạch: nó quyết định phương án phân luồng, số ca trực kỹ thuật và cách bố trí nhiều điểm diễn để giãn đám đông.

Con số luỹ kế cũng đáng đưa vào phần thuyết minh: hơn 25 triệu lượt và hơn 1,3 tỷ đô la Úc chi tiêu du khách tính từ năm 2009. Giá trị của loại sự kiện này tích luỹ qua nhiều mùa, nên đó là lập luận cho việc xin cơ chế nhiều năm thay vì phê duyệt từng năm.

Amsterdam Light Festival và teamLab Borderless chứng minh gì về sức bền nhiều năm?

Hai tham chiếu còn lại bổ sung hai góc mà Vivid Sydney không trả lời hết. Amsterdam Light Festival là lễ hội theo mùa, diễn ra hằng năm dọc kênh đào trung tâm thành phố. Kỳ thứ 12 mùa 2023-2024 ghi nhận hơn 1 triệu lượt khách, là năm thứ hai liên tiếp vượt mốc này, trong khi mức trung bình giai đoạn trước dịch vào khoảng 750.000 lượt. Một lễ hội như vậy có thể giữ và tăng dần lượng khách qua nhiều mùa thay vì đạt đỉnh ngay lần đầu.

teamLab Borderless đi hướng ngược lại: không gian cố định trong nhà, mở cửa quanh năm, dùng khoảng 560 máy chiếu để dựng một môi trường nhập vai liên tục. Năm 2019, nơi này đón 2.198.284 lượt khách và được ghi nhận kỷ lục Guinness cho bảo tàng của một nhóm nghệ sĩ được ghé thăm nhiều nhất thế giới. Đây là mô hình bán vé quanh năm, doanh thu trải đều thay vì dồn vào một mùa, đổi lại chi phí vận hành và làm mới nội dung cũng thường xuyên.

Đặt cạnh nhau, ba tham chiếu vẽ ra ba mô hình khai thác: sự kiện đô thị nhiều điểm trong vài tuần, lễ hội theo mùa lặp lại hằng năm, và không gian nhập vai bán vé quanh năm. Địa phương cần chọn mô hình trước khi chọn thiết bị, vì mỗi mô hình đặt ra yêu cầu rất khác về số đêm chạy và cách bố trí trạm chiếu trên mặt dựng toà nhà.

Ba chỉ số nào một Sở hoặc Hội đồng nhân dân nên đưa vào đề án ngay từ đầu?

Ba chỉ số dưới đây được chọn theo một tiêu chí thực dụng: đều có chủ thể thống kê sẵn tại Việt Nam, đo được bằng công cụ hiện có, và trùng với nhóm số liệu mà các lễ hội quốc tế công bố nên có thể đối chiếu về sau. Điểm mấu chốt là cả ba phải được đo trước khi sự kiện diễn ra để có mốc nền, nếu không sẽ không tách được phần tăng do lễ hội với phần tăng theo mùa du lịch.

1. Lượt khách khung giờ tối tại điểm trình diễn. Đếm bằng vé bán ra nếu có bán vé, bằng cổng đếm hoặc đếm mẫu theo khung giờ nếu là không gian mở. Cần ghi rõ khung giờ khảo sát và giữ nguyên khung đó cho cả kỳ đo nền lẫn kỳ có sự kiện.

2. Công suất phòng lưu trú trong tháng có sự kiện. Đây là chỉ số Vivid Sydney dùng, và cũng là chỉ số cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh đã thống kê định kỳ. Nên so cùng kỳ năm trước để loại bớt yếu tố mùa vụ.

3. Doanh thu hộ kinh doanh trong bán kính quanh điểm diễn. Chọn mẫu cố định gồm hàng ăn, lưu niệm và dịch vụ trong bán kính vài trăm mét, khảo sát cùng danh sách đó trước và trong kỳ sự kiện. Đây là chỉ số thuyết phục nhất với chính quyền cơ sở.

Ba chỉ số này không thay thế báo cáo truyền thông mà đứng cạnh nó. Với nhóm khách thuộc khối cơ quan nhà nước, phần khó nhất thường là chốt được ai chịu trách nhiệm đo và đo vào thời điểm nào, nên đưa hẳn nội dung đó vào phần phân công nhiệm vụ của đề án.

Vì sao chưa thể suy ra con số hiệu quả kinh tế cho Việt Nam lúc này?

Cám dỗ lớn nhất khi viết đề án là lấy con số của Vivid Sydney chia theo tỷ lệ dân số rồi đưa vào phần hiệu quả dự kiến. Phép tính đó không đứng vững vì cấu trúc sự kiện khác nhau ở mức căn bản. Vivid Sydney chạy 23 đêm tại 27 điểm với ngân sách cấp bang và một bộ máy đo lường riêng, trong khi phần lớn show tại Việt Nam mới chạy ba đến bốn đêm tại một điểm. Số đêm khác nhau kéo theo cơ chế phát sinh chi tiêu cũng khác.

Khác biệt thứ hai nằm ở cách thống kê. Chi tiêu du khách trong báo cáo quốc tế thường được tính theo phương pháp khảo sát mẫu có công bố cách làm, còn ở Việt Nam chưa có báo cáo nào tách riêng phần chi tiêu phát sinh do một lễ hội ánh sáng cụ thể. Khi cách đo chưa thống nhất thì mọi con số suy ra đều mang tính minh hoạ, rất khó bảo vệ ở vòng thẩm định. Hồ sơ dự án thực tế tại Việt Nam có số liệu đo được sẽ được cập nhật khi đơn vị chủ trì công bố.

Hướng đi thực tế hơn là đảo ngược thứ tự: không dự báo con số hiệu quả trước, mà cam kết bộ chỉ số sẽ đo và mốc nền sẽ lấy. Đề án khi đó trình bày phương pháp thay vì kỳ vọng, đồng thời tự tạo dữ liệu cho mùa sau, để sau hai đến ba mùa địa phương có bộ số liệu riêng.

Hai quyết định nào cho địa phương căn cứ pháp lý để lập đề án?

Nền pháp lý cho hoạt động này đã có và thường được viện dẫn thành cặp. Quyết định 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm tại Việt Nam, tạo căn cứ để địa phương lập đề án phố đi bộ, chợ đêm và các sản phẩm khai thác khung giờ sau 18 giờ. Ba năm sau, Quyết định 1894/QĐ-BVHTTDL ngày 14/7/2023 của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch ban hành đề án mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm.

Với cặp văn bản này, lễ hội ánh sáng không còn là sáng kiến riêng của một ban quản lý mà nằm trong nhiệm vụ có văn bản giao, khác biệt lớn khi thuyết minh nguồn vốn. Cần lưu ý phạm vi: đây là căn cứ về chủ trương và loại hình sản phẩm, không thay thế thủ tục chuyên ngành. Khi công trình đích là di tích, ràng buộc của pháp luật di sản vẫn áp dụng đầy đủ, chi tiết ở bài quy định pháp lý khi chiếu mapping lên di tích.

12 địa phương thí điểm du lịch đêm trùng gì với bản đồ dự án hiện có?

Danh sách thí điểm gồm 12 địa phương: Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Khánh Hoà, Quảng Nam, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Cần Thơ, Kiên Giang, Thành phố Hồ Chí Minh và Bà Rịa - Vũng Tàu. Đặt danh sách này cạnh các dự án trình chiếu quy mô lớn đã công bố giai đoạn 2023-2026, hai tập hợp trùng nhau ở phần lớn các điểm, rõ nhất tại Hà Nội, Hải Phòng, Thừa Thiên Huế và Thành phố Hồ Chí Minh.

Đây là một đối chiếu đáng chú ý chứ không phải khẳng định nhân quả, vì còn yếu tố khác cùng tác động, trong đó có việc địa phương sẵn có công trình di sản đủ lớn làm mặt chiếu. Nhưng với một Sở đang lập hồ sơ, sự trùng khớp này cho phép viện dẫn tiền lệ trong nhóm địa phương cùng diện thí điểm.

Về mặt kỹ thuật, đề án nên chốt sớm bốn dữ kiện quyết định quy mô thiết bị: kích thước thật của mặt chiếu, vị trí và khoảng cách trạm chiếu, số đêm chạy mỗi năm, và ràng buộc của đơn vị quản lý về khoan bắt, điện và giờ giấc. Cách áng số máy nằm ở bài mapping công trình bằng máy chiếu laser.

Thiết bị nào đứng sau một show đủ sáng để chạy nhiều đêm liên tục?

Yêu cầu kỹ thuật của một lễ hội ánh sáng khác hẳn một buổi trình chiếu trong hội trường ở hai điểm: bề mặt lớn ngoài trời cần nhiều lumen hơn hẳn để thắng ánh sáng đô thị nền, và lịch chạy lặp lại nhiều đêm liền biến tuổi thọ nguồn sáng thành yếu tố chi phí thật chứ không còn là thông số trên giấy. Vì vậy hai con số cần đọc cùng nhau khi so sánh thiết bị là độ sáng công bố và số giờ nguồn sáng.

Trong danh mục Appotronics mà Luxwave phân phối, mã AL-TU34KA thuộc dòng T Pro là mã sáng nhất của catalog máy chiếu chuyên dụng 2025: 34.000 lumen đo tâm ảnh theo chuẩn ISO 21118, hệ ba chip DLP, độ phân giải 1.920×1.200, tương phản 100.000:1 và độ đồng đều sáng 95%. Nguồn sáng ALPD là laser Class 1 theo IEC 60825-1:2014, tuổi thọ công bố 20.000 giờ. Máy có ghép mép ngang và dọc, sáu ống kính điện từ 0,89–1,29:1 đến 4,5–8,2:1, hoạt động tới 45°C.

Con số 20.000 giờ nói lên điều gì với một lễ hội? Một phép chia đơn giản: show chạy 4 giờ mỗi đêm, 30 đêm mỗi năm thì tiêu thụ 120 giờ mỗi năm, tức tuổi thọ danh định đủ dư cho lịch khai thác nhiều mùa. Đây là con số của nhà sản xuất, thực tế còn phụ thuộc nhiệt độ, bụi và độ ẩm tại chỗ. Mức lumen theo từng loại bề mặt được phân tích ở bài máy chiếu 15.000 đến 34.000 lumen dùng cho việc gì.

Phần cuối cùng thường bị bỏ quên trong hồ sơ là an toàn chiếu sáng với khán giả và người vận hành, nhất là khi máy công suất lớn đặt gần lối đi trên sân khấu sự kiện ngoài trời; cách phân nhóm rủi ro nằm ở bài an toàn máy chiếu công suất lớn. Khi bốn dữ kiện về mặt chiếu, trạm chiếu, số đêm chạy và ràng buộc quản lý đã rõ, bước làm rõ cấu hình và chi phí bắt đầu từ trang báo giá.